خطبه ۵۲ نهج البلاغه / ترجمه فیض الاسلام
۰۱ آذر ۱۴۰۵أَلاَ وَ إِنَّ اَلدُّنْيَا قَدْ تَصَرَّمَتْ
اين خطبه پيش از اين به روايتى اختيار و نقل شده، و در اينجا از روى روايت ديگرى براى اختلافى كه در اين دو روايتست بيان مىكنيم:(1) آگاه باشيد دنيا و بفناء و نيستى نهاده
وَ آذَنَتْ بِانْقِضَاءٍ
و (بر اثر تغييراتى كه در آن مشاهده ميشود) در گذشتش را اعلام كرده
وَ تَنَكَّرَ مَعْرُوفُهَا
و خوشى آن باقى نمىماند، (مانند جوانى و تندرستى)
وَ أَدْبَرَتْ حَذَّاءَ
و به تندى (از اهلش) رو بر مىگرداند
فَهِيَ تَحْفِزُ بِالْفَنَاءِ سُكَّانَهَا
و ساكنين خود را بفناء و نيستى مىكشاند
وَ تَحْدُو بِالْمَوْتِ جِيرَانَهَا
و همسايگان را بسوى مرگ ميراند (تا به گورستان بسپارد)
وَ قَدْ أَمَرَّ فِيهَا مَا كَانَ حُلْواً
و شيرينيهاى آن به تلخى مبدّل شد (مانند جوانى به پيروى و تندرستى كه به بيمارى تبديل مىگردد)
وَ كَدِرَ مِنْهَا مَا كَانَ صَفْواً
و صافيهاى آن تيره گرديد (پس اكنون كه تغييرات در آن آنى و فورى و بهرۀ از آن موقّتى است، نبايستى بآن دلبند شد)
فَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلاَّ سَمَلَةٌ كَسَمَلَةِ اَلْإِدَاوَةِ
(2) پس از اين دنيا (نسبت به زندگانى هر كس زمانى) باقى نمانده مگر ته ماندهاى (چند روزى) مانند ته ماندۀ آب در مشك كوچكى
أَوْ جُرْعَةٌ كَجُرْعَةِ اَلْمَقْلَةِ
يا باقى نمانده از آن مگر جرعهاى (مدّت كمى) مانند جرعۀ مقلة (عادت عرب بر اينست كه چون تشنگان در بيابان اندك آبى يابند، سنگ ريزه در ظرفى ريخته آنقدر آب بر آن بريزند كه آن سنگريزهها را بپوشاند، پس هر يك آن مقدار آب را براى رفع تشنگى بياشامد، و باين طريق آب اندك را ميان خودشان قسمت كنند، و آن سنگريزهها را مقلة گويند)
لَوْ تَمَزَّزَهَا اَلصَّدْيَانُ لَمْ يَنْقَعْ
پس تشنۀ (دنيا كه مدّت كمى از عمرش باقى مانده) اگر بمكد آن ته مانده (و يا آن جرعۀ مقله) را (بدنيا دل بسته از آخرت چشم پوشد) تشنگى او بر طرف نشود (بهرهاى كه در نظر دارد بدست نياورد)
فَأَزْمِعُوا عِبَادَ اَللَّهِ اَلرَّحِيلَ عَنْ هَذِهِ اَلدَّارِ
(3) پس اى بندگان خدا (اكنون كه رفتار دنيا با شما چنين است) براى كوچ كردن از اين سرا كه براى اهلش زوال و نيستى مقدّر شده آماده شويد
اَلْمَقْدُورِ عَلَى أَهْلِهَا اَلزَّوَالُ
وَ لاَ يَغْلِبَنَّكُمْ فِيهَا اَلْأَمَلُ
و آرزو بر شما غالب نشود
وَ لاَ يَطُولَنَّ عَلَيْكُمْ فِيهَا اَلْأَمَدُ
و مدّت زندگانى در آن بنظر شما طولانى نيايد (به آرزوهاى بيجا تكيه مكنيد و از مرگ غافل نباشيد كه ناگاه شما را دريابد)
ثواب الزهاد فَوَاللَّهِ لَوْ حَنَنْتُمْ حَنِينَ اَلْوُلَّهِ اَلْعِجَالِ
(4) پس سوگند بخدا اگر بناليد مانند نالۀ شتران غم زدۀ فرزند مرده
وَ دَعَوْتُمْ بِهَدِيلِ اَلْحَمَامِ
و بخوانيد مانند صداى كبوتر
وَ جَأَرْتُمْ جُؤَارَ مُتَبَتِّلِي اَلرُّهْبَانِ
و فرياد و زارى نمائيد مانند فرياد و زارى راهبى كه دنيا را ترك كرده
وَ خَرَجْتُمْ إِلَى اَللَّهِ مِنَ اَلْأَمْوَالِ وَ اَلْأَوْلاَدِ
و از مالها و فرزندان در راه خدا بگذريد
اِلْتِمَاسَ اَلْقُرْبَةِ إِلَيْهِ فِي اِرْتِفَاعِ دَرَجَةٍ عِنْدَهُ
براى درخواست تقرّب از جهت بلندى مقام و منزلت نزد او
أَوْ غُفْرَانِ سَيِّئَةٍ أَحْصَتْهَا كُتُبُهُ
يا آمرزش گناهى كه نوشته شده
وَ حَفِظَتْهَا رُسُلُهُ
و فرشتگان او آن گناه را ثبت نمودهاند
لَكَانَ قَلِيلاً فِيمَا أَرْجُو لَكُمْ مِنْ ثَوَابِهِ
هر آينه كم است در مقابل ثوابى كه از جانب خداوند متعال من براى شما اميدوارم
وَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ مِنْ عِقَابِهِ
و (همچنين) كم است در برابر عذاب او كه من از آن براى شما مىترسم (ثواب و پاداش عبادت و پرستش خدا كه من بشما امر ميكنم بيشتر است از پاداش عبادتى كه شما در طلب آن تضرّع و زارى مىكنيد و بآنچه كه وسيلۀ تقرّب است دست مىاندازيد، و عقاب و كيفر معصيتى كه من شما را از آن نهى مىنمايم سختتر است از معصيتى كه شما در آمرزش آن ناله و سوگوارى مىنماييد، خلاصه پاداش عبادت و بندگى خدا و كيفر معصيت و نافرمانى او كه من مىدانم از حيطۀ ادراك و فهم شما بيرون است، پس كوشش كنيد در آنچه كه امر ميكنم، و چشم بپوشيد از آنچه كه نهى مىنمايم)
نعم الله وَ تَاللَّهِ لَوِ اِنْمَاثَتْ قُلُوبُكُمُ اِنْمِيَاثاً
(5) و سوگند بخدا اگر براى شوق به حقّ تعالى يا براى ترس از او دلهاى شما گداخته شود
وَ سَالَتْ عُيُونُكُمْ مِنْ رَغْبَةٍ إِلَيْهِ
و از چشمهايتان خون جارى گردد
أَوْ رَهْبَةٍ مِنْهُ دَماً
ثُمَّ عُمِّرْتُمْ فِي اَلدُّنْيَا
و بدين منوال زندگى كنيد در دنيا
مَا اَلدُّنْيَا بَاقِيَةٌ
مادامى كه باقى است
مَا جَزَتْ أَعْمَالُكُمْ عَنْكُمْ
اين اعمال و منتهى درجۀ كوشش شما برابرى با نعمتهاى بزرگ خداوند كه بشما عطاء فرموده نمىنمايد
وَ لَوْ لَمْ تُبْقُوا شَيْئاً مِنْ جُهْدِكُمْ أَنْعُمَهُ عَلَيْكُمُ اَلْعِظَامَ
وَ هُدَاهُ إِيَّاكُمْ لِلْإِيمَانِ
و مساوى راهنمائى نمودن او شما را بسوى ايمان نمىگردد