خطبه ۲۸ نهج البلاغه/ ترجمه فیض الاسلام
۰۱ آذر ۱۴۰۵أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اَلدُّنْيَا أَدْبَرَتْ
(1) پس از ستايش حضرت بارى و درود بر پيغمبر اكرم، بتحقيق دنيا پشت كرده
وَ آذَنَتْ بِوَدَاعٍ
و به مفارقت و جدائى (شما را از چيزهائى كه بآن علاقه داريد) آگاه مىنمايد
وَ إِنَّ اَلْآخِرَةَ قَدْ أَقْبَلَتْ وَ أَشْرَفَتْ بِاطِّلاَعٍ
و آخرت نزديك و آشكار شده است (دنيا براى هر كس در گذر است و آخرت كه به مردن تحقّق پيدا ميكند آمدنى است، پس به دنياى فانى نبايد دل بست و براى رفتن به جايگاه هميشگى بايستى آماده گرديد)
أَلاَ وَ إِنَّ اَلْيَوْمَ اَلْمِضْمَارَ
(2) آگاه باشيد امروز (مدّتى كه از عمر باقى مانده بر اثر انجام كارهاى نيكو و رسيدن به اخلاق پسنديده) روز مضمار و روز مهيّا شدن است (كه از لذّات دنيوىّ بايد چشم پوشيد)
وَ غَداً اَلسِّبَاقَ
و فردا (آخرت) روز پيشى گرفتن است (مضمار مدّتى را گويند كه اسبها را براى روز مسابقه و اسب دوانى تربيت ميكنند باين طريق كه مدّتى بر عليق اسب مىافزايند تا خوب فربه و پر زور گردد، پس از آن مدّتى تدريجا آنچه بر عليق افزودهاند كم ميكنند تا بقرار عادى برسد و اسب از خامى بيرون آيد و براى روز مسابقه حاضر باشد)
وَ اَلسَّبَقَةُ اَلْجَنَّةُ
و پيشى گرفتن (برندۀ مسابقه) بهشت است
وَ اَلْغَايَةُ اَلنَّارُ
و پايان (عقب مانده) آتش است (هر كه در اين مدّت مضمار خود را به اعمال صالحه و اخلاق پسنديده رياضت داد و تربيت نمود، فردا در آن ميدان امتحان سبقت گيرد و بهشت را بربايد، و هر كه در آن كوتاهى نمود و غفلت ورزيد فردا خوار و شرمسار گرديده در آتش داخل شود)
أَ فَلاَ تَائِبٌ مِنْ خَطِيئَتِهِ قَبْلَ مَنِيَّتِهِ
(3) پس آيا نيست كسيكه پيش از رسيدن مرگش از گناه خود توبه كند؟
أَ لاَ عَامِلٌ لِنَفْسِهِ قَبْلَ يَوْمِ بُؤْسِهِ
و آيا نيست كسيكه پيش از رسيدن روز بد بختى خود براى نجات خويشتن (از عذاب الهىّ) چارهاى نمايد؟ (كردار نيكوئى بجا آورد كه در آن روز هيچ چيز باعث نجات نمىشود مگر اعمال صالحه)
أَلاَ وَ إِنَّكُمْ فِي أَيَّامِ أَمَلٍ مِنْ وَرَائِهِ أَجَلٌ
(4) آگاه باشيد، شما در ايّام اميد و آرزو هستيد (به بقاى حيات و استمرار زندگانى) كه از پى آن مرگ است (كه بىخبر مىرسد)
فَمَنْ عَمِلَ فِي أَيَّامِ أَمَلِهِ قَبْلَ حُضُورِ أَجَلِهِ
پس كسيكه در روزهاى اميد و آرزوى خود پيش از رسيدن اجلش كار كرد (خلق را يارى و خداوند را بندگى نمود)
فَقَدْ نَفَعَهُ عَمَلُهُ
عملش او را نفع بخشيده
وَ لَمْ يَضْرُرْهُ أَجَلُهُ
مرگش زيانى وارد نياورد
وَ مَنْ قَصَّرَ فِي أَيَّامِ أَمَلِهِ قَبْلَ حُضُورِ أَجَلِهِ
و كسيكه در آن ايّام پيش از رسيدن اجل كوتاهى كرد (نه با بندگان يارى و نه خداوند را بندگى نمود)
فَقَدْ خَسِرَ عَمَلُهُ
كارش زار است
وَ ضَرَّهُ أَجَلُهُ
و از مرگ زيان خواهد برد (زيرا پشيمانى از تقصير در خدمت خلق و بندگى خالق در وقت مردن سودى ندارد و بدين جهت در نتيجه زيان خواهد برد (زيرا پشيمانى از تقصير
أَلاَ فَاعْمَلُوا فِي اَلرَّغْبَةِ
در خدمت خلق و عبادت خالق بكوشيد) در وقت راحتى و ايمنى (موقعى كه دستتان مىرسد)
كَمَا تَعْمَلُونَ فِي اَلرَّهْبَةِ
همانطور كه كار مىكنيد در وقتى كه خوف و ترس بر شما مسلّط ميشود (چون هر وقت بشر محتاج و مضطرّ گردد با خلوص و علاقۀ تمام بجلب رضاى خالق مىكوشد، لذا حضرت دستور مىدهد كه در موقع خوشى و ايمنى كه كمتر يادى از خداوند مىنماييد از آن غافل نباشيد كه باعث پشيمانى است)
أَلاَ وَ إِنِّي لَمْ أَرَ كَالْجَنَّةِ نَامَ طَالِبُهَا
(6) آگاه باشيد، من نعمتى مانند بهشت نديدهام كه خواهان آن در خواب غفلت باشد
وَ لاَ كَالنَّارِ نَامَ هَارِبُهَا
و نه عذابى را مانند آتش كه گريزان از آن در خواب بيهوشى باشد! (شگفتى از مردمانى است كه از بزرگترين نعمتها كه بهشت باشد غافل ماندهاند و حال آنكه براى كوچكترين صرفهاى كوشش ميكنند، و از احتراز و دورى از چنين آتش باين بزرگى بى پروا هستند در صورتيكه از ترس ضرر بسيار اندك وسيلۀ زياد بر مىانگيزند)
أَلاَ وَ إِنَّهُ مَنْ لاَ يَنْفَعُهُ اَلْحَقُّ يَضُرُّهُ اَلْبَاطِلُ
(7) آگاه باشيد هر كه از حقّ نفع نبرد، زيان باطل حتما باو مىرسد
وَ مَنْ لاَ يَسْتَقِيمُ بِهِ اَلْهُدَى
و هر كه را هدايت براه راست نياورد
يَجُرُّ بِهِ اَلضَّلاَلُ إِلَى اَلرَّدَى
ضلالت و گمراهى او را به هلاكت و بيچارگى مىكشاند
أَلاَ وَ إِنَّكُمْ قَدْ أُمِرْتُمْ بِالظَّعْنِ
(8) آگاه باشيد، شما مأمور شدهايد (چاره نداريد مگر) به كوچ كردن (رفتن از اين سرا به سراى باقى)
وَ دُلِلْتُمْ عَلَى اَلزَّادِ
و دلالت شدهايد به توشه برداشتن (در قرآن كريم س 2 ى 197 مىفرمايد: «تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ اَلزّٰادِ اَلتَّقْوىٰ» يعنى در سفر توشه برداريد و بهترين توشه پرهيزكارى است)
وَ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ اِثْنَتَانِ
(9) و دو چيز است ترسناكترين چيزيكه بر شما از آن بيم دارم
اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى
يكى متابعت هواى نفس (كه حقائق را پيش چشم شما مىپوشاند)
وَ طُولُ اَلْأَمَلِ
و ديگرى طول امل و آرزو است (كه شما را از تهيۀ زاد و توشۀ آخرت غافل گرداند)
فَتَزَوَّدُوا فِي اَلدُّنْيَا مِنَ اَلدُّنْيَا مَا تَحْرُزُونَ بِهِ أَنْفُسَكُمْ غَداً
پس در دنيا تهيۀ توشه نمائيد چيزى را (از خدمت بخلق و بندگى خالق) كه فرداى قيامت خود را (از عذاب ابدى) بآن حفظ كنيد