خطبه ۱۸۳ نهج البلاغه/ ترجمه دین پرور

و من خطبة له عليه‌السلام في قدرة اللّه و في فضل القرآن و في الوصية بالتقوى 

خدا از شما يارى خواسته است تا بيازمايدتان

الله تعالى اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلْمَعْرُوفِ مِنْ غَيْرِ رُؤْيَةٍ وَ اَلْخَالِقِ مِنْ غَيْرِ مَنْصَبَةٍ 

سپاس و ستايش خداى را كه ناديده، شناخته شده است و دلها غايبانه به كمند عشق او گرفتار آمده‌اند

خَلَقَ اَلْخَلاَئِقَ بِقُدْرَتِهِ وَ اِسْتَعْبَدَ اَلْأَرْبَابَ بِعِزَّتِهِ وَ سَادَ اَلْعُظَمَاءَ بِجُودِهِ 

آفريدگارى كه بى‌رنج و تعب آفريده، و آفريدگان را با قدرت خود لباس هستى پوشانده، و عزّت او هر خدايگان و گردنكشى را خاكسار و بنده ساخته، و با جود و بخشندگيش بر هر بزرگى سرورى يافته

وَ هُوَ اَلَّذِي أَسْكَنَ اَلدُّنْيَا خَلْقَهُ وَ بَعَثَ إِلَى اَلْجِنِّ وَ اَلْإِنْسِ رُسُلَهُ لِيَكْشِفُوا لَهُمْ عَنْ غِطَائِهَا 

مهر عميم اوست كه مخلوقاتش را سامان داده و در دنيا مسكن بخشيده، و پيامبرانش را به سوى آدميان و پريزادان گسيل داشته است تا پردۀ پندار و اوهام دنيا را دريده و چهرۀ واقعى آن را نشان داده

وَ لِيُحَذِّرُوهُمْ مِنْ ضَرَّائِهَا وَ لِيَضْرِبُوا لَهُمْ أَمْثَالَهَا وَ لِيُبَصِّرُوهُمْ عُيُوبَهَا وَ لِيَهْجُمُوا عَلَيْهِمْ بِمُعْتَبَرٍ مِنْ تَصَرُّفِ مَصَاحِّهَا وَ أَسْقَامِهَا 

و آينۀ تاريخ را پيش رويشان نهاده و زشتى‌هاى آن را در ديدگاهشان گذارده و در زير بمباران عبرتها قرارشان داده: از دگرگونى سلامتى و بيمارى

وَ حَلاَلِهَا وَ حَرَامِهَا وَ مَا أَعَدَّ اَللَّهُ لِلْمُطِيعِينَ مِنْهُمْ وَ اَلْعُصَاةِ مِنْ جَنَّةٍ وَ نَارٍ وَ كَرَامَةٍ وَ هَوَانٍ 

و آزمايش حلالها و حرامها، و آن بهشت يا دوزخ، و كرامت يا خوارى كه خداى سبحان براى فرمانبرداران و فرمان شكنان فراهم آورده است

أَحْمَدُهُ إِلَى نَفْسِهِ كَمَا اِسْتَحْمَدَ إِلَى خَلْقِهِ وَ جَعَلَ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً وَ لِكُلِّ قَدْرٍ أَجَلاً وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَاباً 

به آستان عظمتش كرنش و ستايش كنم آن گونه كه از آفريدگانش خواسته و انتظار مى‌رود. براى هر چيز برنامه و ضابطه‌اى معيّن فرموده و براى هر برنامه، پايانى و براى هر پايان، نوشتارى و پرونده‌اى

فضل القرآن منها فَالْقُرْآنُ آمِرٌ زَاجِرٌ وَ صَامِتٌ نَاطِقٌ حُجَّةُ اَللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ 

از همين خطبه است در بارۀ قرآن اينك قرآن است كه فرمان رانَد و باز دارد، و خاموش گوياست و حجّت الهى بر آفريدگان

أَخَذَ عَلَيْهِ مِيثَاقَهُمْ وَ اِرْتَهَنَ عَلَيْهِمْ أَنْفُسَهُمْ 

خداوند از مردم پيمان گرفته و جانهاشان را ضامن ساخته است

أَتَمَّ نُورَهُ وَ أَكْمَلَ بِهِ دِينَهُ وَ قَبَضَ نَبِيَّهُ صلى‌الله‌عليه‌وآله وَ قَدْ فَرَغَ إِلَى اَلْخَلْقِ مِنْ أَحْكَامِ اَلْهُدَى بِهِ 

جلوۀ نور قرآن را به اوج رساند، و دينش را با آن منشور مقدّس و نورانى كامل كرد، و پيامبرش را - درود خدا بر او و خاندانش - در حالى به سوى خود برد كه كار هدايت خلق را به سامان رسانده بود

فَعَظِّمُوا مِنْهُ سُبْحَانَهُ مَا عَظَّمَ مِنْ نَفْسِهِ 

پس خداى سبحان را بزرگ داريد و به عظمت ياد كنيد آنچنان كه او تعليم فرموده است

فَإِنَّهُ لَمْ يُخْفِ عَنْكُمْ شَيْئاً مِنْ دِينِهِ وَ لَمْ يَتْرُكْ شَيْئاً رَضِيَهُ أَوْ كَرِهَهُ إِلاَّ وَ جَعَلَ لَهُ عَلَماً بَادِياً وَ آيَةً مُحْكَمَةً تَزْجُرُ عَنْهُ أَوْ تَدْعُو إِلَيْهِ 

زيرا او هيچ چيز از دينش را از شمايان دريغ نداشته و آنچه او را خشنود يا ناخشنود آيد، وانگذاشته بلكه اعلام فرموده و پرچم آشكارى بر آن به اهتزاز در آورده و نشانۀ گويا و روشنى كه از آن باز دارد و يا بدان فراخوانَد، برگمارده است

فَرِضَاهُ فِيمَا بَقِيَ وَاحِدٌ وَ سَخَطُهُ فِيمَا بَقِيَ وَاحِدٌ 

پس رضايت يا غضب او تا آن روز كه حتّى يك نفر باقى بمانَد، پايدار است و دگرگون نخواهد شد

وَ اِعْلَمُوا أَنَّهُ لَنْ يَرْضَى عَنْكُمْ بِشَيْءٍ سَخِطَهُ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ لَنْ يَسْخَطَ عَلَيْكُمْ بِشَيْءٍ رَضِيَهُ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ 

بدانيد كارهايى كه خداوند از پيشينيانتان نمى‌پسنديده است از شما نيز نپسندد، و نيز كردارهايى از آنان كه موجب خشنودى الهى بوده است اگر از شما سر زند به خشم نيايد

وَ إِنَّمَا تَسِيرُونَ فِي أَثَرٍ بَيِّنٍ وَ تَتَكَلَّمُونَ بِرَجْعِ قَوْلٍ قَدْ قَالَهُ اَلرِّجَالُ مِنْ قَبْلِكُمْ 

جز اين نيست كه خطّ دين آشكار و بى‌ابهام است و شما در مسيرى روشن گام مى‌زنيد و همان فرهنگى را كه مردان پيش از شما داشتند، داريد و بدان وفاداريد و دستورهايى كه بوده اجرا مى‌كنيد

قَدْ كَفَاكُمْ مَئُونَةَ دُنْيَاكُمْ وَ حَثَّكُمْ عَلَى اَلشُّكْرِ وَ اِفْتَرَضَ مِنْ أَلْسِنَتِكُمُ اَلذِّكْرَ 

آرى، خداوند گذران زندگيتان را تأمين كرده و آنچه موجب رفاه و سعادت است آفريده و شما را بر سپاسمندى و شكرگزارى فراخوانده

الوصية بالتقوى وَ أَوْصَاكُمْ بِالتَّقْوَى وَ جَعَلَهَا مُنْتَهَى رِضَاهُ وَ حَاجَتَهُ مِنْ خَلْقِهِ 

حق گويى را بر زبانتان واجب كرده و به تقوىٰ سفارشتان فرموده، و آن برتر چيزى است كه از بندگان خواسته

فَاتَّقُوا اَللَّهَ اَلَّذِي أَنْتُمْ بِعَيْنِهِ وَ نَوَاصِيكُمْ بِيَدِهِ وَ تَقَلُّبُكُمْ فِي قَبْضَتِهِ 

تقواى الهى پيشه كنيد، و حريم پروردگار را نگه داريد، و قرقگاه او را نشكنيد; خدايى كه همواره در محضر اوييد و صاحب اختيار شماست و سررشته‌دار و سلسله جنبان همۀ كارهاتان

إِنْ أَسْرَرْتُمْ عَلِمَهُ وَ إِنْ أَعْلَنْتُمْ كَتَبَهُ قَدْ وَكَّلَ بِذَلِكَ حَفَظَةً كِرَاماً لاَ يُسْقِطُونَ حَقّاً وَ لاَ يُثْبِتُونَ بَاطِلاً 

اگر پنهان كنيد، داند و اگر آشكار سازيد، نويسد. فرشتگان محافظ را بر شما گمارده است تا هيچ حقّى از قلم نيفتد و هيچ باطلى ثبت نشود

وَ اِعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يَتَّقِ اَللّٰهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً مِنَ اَلْفِتَنِ وَ نُوراً مِنَ اَلظُّلَمِ 

بدانيد كه هر كس تقوىٰ پيشه كند و در مدار جاذبۀ حقتعالىٰ قرار گيرد، خداوند او را از فتنه‌ها رهايى بخشد و در تاريكى‌ها نور و چراغ دهد

وَ يُخَلِّدْهُ فِيمَا اِشْتَهَتْ نَفْسُهُ وَ يُنْزِلْهُ مَنْزِلَ اَلْكَرَامَةِ عِنْدَهُ فِي دَارٍ اِصْطَنَعَهَا لِنَفْسِهِ 

و در آنچه خواهد، جاودانه سازد و در جايگاه ويژۀ كرامت - جايى كه جز ويژگان بدان ره نيابند - در پيشگاه خود نشانَد

ظِلُّهَا عَرْشُهُ وَ نُورُهَا بَهْجَتُهُ وَ زُوَّارُهَا مَلاَئِكَتُهُ وَ رُفَقَاؤُهَا رُسُلُهُ فَبَادِرُوا اَلْمَعَادَ وَ سَابِقُوا اَلْآجَالَ 

آنجا كه سايبانش عرش الهى، و فروغش بهجت و جذبۀ سرمدى، و زايرانش فرشتگان خداوندى، و همنشينانش پيامبرانند. پس اينك به سوى رستاخيز بشتابيد و بر مرگهاتان سبقت گيريد

فَإِنَّ اَلنَّاسَ يُوشِكُ أَنْ يَنْقَطِعَ بِهِمُ اَلْأَمَلُ وَ يَرْهَقَهُمُ اَلْأَجَلُ وَ يُسَدَّ عَنْهُمْ بَابُ اَلتَّوْبَةِ 

و پيش از آنكه او به سراغتان آيد، به سوى خدا باز گرديد و بار سفر بربنديد، كه مردمان چه بسا به آرزوهاى خود نرسيده، اجل گريبانشان گيرد و فرصت توبه نيابند

فَقَدْ أَصْبَحْتُمْ فِي مِثْلِ مَا سَأَلَ إِلَيْهِ اَلرَّجْعَةَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ 

براستى كه شمايان در شرايطى هستيد كه گذشتگانتان آرزوى بازگشت بدان را دارند

وَ أَنْتُمْ بَنُو سَبِيلٍ عَلَى سَفَرٍ مِنْ دَارٍ لَيْسَتْ بِدَارِكُمْ 

و شما در آستانۀ سفر از مسافر خانه‌اى هستيد كه منزلتان نيست

وَ قَدْ أُوذِنْتُمْ مِنْهَا بِالاِرْتِحَالِ وَ أُمِرْتُمْ فِيهَا بِالزَّادِ 

و شما را به كوچيدن از آن آواز داده و بر تهيّۀ توش و توان فرمان رانده‌اند

وَ اِعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ لِهَذَا اَلْجِلْدِ اَلرَّقِيقِ صَبْرٌ عَلَى اَلنَّارِ فَارْحَمُوا نُفُوسَكُمْ فَإِنَّكُمْ قَدْ جَرَّبْتُمُوهَا فِي مَصَائِبِ اَلدُّنْيَا 

بدانيد كه اين پوست نازك تحمّل آتش را ندارد، پس بر خود رحم كنيد كه بارها مصيبتهاى دنيا را آزموده‌ايد

أَ فَرَأَيْتُمْ جَزَعَ أَحَدِكُمْ مِنَ اَلشَّوْكَةِ تُصِيبُهُ وَ اَلْعَثْرَةِ تُدْمِيهِ وَ اَلرَّمْضَاءِ تُحْرِقُهُ فَكَيْفَ إِذَا كَانَ بَيْنَ طَابَقَيْنِ مِنْ نَارٍ ضَجِيعَ حَجَرٍ وَ قَرِينَ شَيْطَانٍ 

مگر شما بى‌تابيتان را از خارى كه بخراشد و لغزيدنى كه مجروح كند و حرارتى كه بسوزاند، نديده‌ايد؟ پس چگونه‌ايد آنگاه كه در ميانۀ درياى آتش در افتيد و همخوابۀ سنگ، و همنشين شيطان شويد

أَ عَلِمْتُمْ أَنَّ مَالِكاً إِذَا غَضِبَ عَلَى اَلنَّارِ حَطَمَ بَعْضُهَا بَعْضاً لِغَضَبِهِ 

آيا مى‌دانيد آنگاه كه مالك دوزخ بر آن خشم گيرد، آتش به جوش و خروش آيد و شعله‌هاى آن زبانه كشد و درهم شود

وَ إِذَا زَجَرَهَا تَوَثَّبَتْ بَيْنَ أَبْوَابِهَا جَزَعاً مِنْ زَجْرَتِهِ 

و آنگاه كه بر آتش بانگ زند، ميانۀ درهاى دوزخ از شدّت اين فرياد زجرآميز به دست و پا افتد

أَيُّهَا اَلْيَفَنُ اَلْكَبِيرُ اَلَّذِي قَدْ لَهَزَهُ اَلْقَتِيرُ كَيْفَ أَنْتَ إِذَا اِلْتَحَمَتْ أَطْوَاقُ اَلنَّارِ بِعِظَامِ اَلْأَعْنَاقِ وَ نَشِبَتِ اَلْجَوَامِعُ حَتَّى أَكَلَتْ لُحُومَ اَلسَّوَاعِدِ 

اى پير سالخورده كه پيرى و فرسودگيت از پاى در آورده است، چگونه‌اى آنگاه كه طوقهاى آتش به استخوانهاى گردنت چسبيده و غُلهاى جامعه چنانت بسته كه گوشتهاى بازوانت را خورده است

فَاللَّهَ اَللَّهَ مَعْشَرَ اَلْعِبَادِ وَ أَنْتُمْ سَالِمُونَ فِي اَلصِّحَّةِ قَبْلَ اَلسُّقْمِ وَ فِي اَلْفُسْحَةِ قَبْلَ اَلضِّيقِ 

«اللّه»، «اللّه» اى گروه مردمان! اكنون كه تندرستيد و در نعمت سلامتى پيش از آنكه بيمار شويد، و در گشايش زندگى پيش از آنكه مشكلات شما را در تنگنا قرار دهد

فَاسْعَوْا فِي فَكَاكِ رِقَابِكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُغْلَقَ رَهَائِنُهَا 

در آزاديتان تلاش كنيد پيش از آنكه فرصتها از دست شود

أَسْهِرُوا عُيُونَكُمْ وَ أَضْمِرُوا بُطُونَكُمْ وَ اِسْتَعْمِلُوا أَقْدَامَكُمْ وَ أَنْفِقُوا أَمْوَالَكُمْ 

شب زنده‌دار باشيد و از شكمبارگى دست شوييد، و پاى در راه گذاريد و مالتان را انفاق كنيد

وَ خُذُوا مِنْ أَجْسَادِكُمْ فَجُودُوا بِهَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَ لاَ تَبْخَلُوا بِهَا عَنْهَا 

و بدنهاتان را به خدمت جانهاتان گيريد و در اين كار بخل مورزيد

فَقَدْ قَالَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ إِنْ تَنْصُرُوا اَللّٰهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدٰامَكُمْ وَ قَالَ تَعَالَى مَنْ ذَا اَلَّذِي يُقْرِضُ اَللّٰهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضٰاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ 

كه خداى سبحان فرموده است: «اگر او را يارى كنيد، ياريتان كند و گامهاتان را استوار گردانَد» . و نيز فرمود: «آن كس كه خداى را قرض نيكو دهد، خداى او را دو چندان دهد و پاداشى نيكو بخشد

فَلَمْ يَسْتَنْصِرْكُمْ مِنْ ذُلٍّ وَ لَمْ يَسْتَقْرِضْكُمْ مِنْ قُلٍّ اِسْتَنْصَرَكُمْ وَ لَهُ جُنُودُ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ هُوَ اَلْعَزِيزُ اَلْحَكِيمُ وَ اِسْتَقْرَضَكُمْ وَ لَهُ خَزَائِنُ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ هُوَ اَلْغَنِيُّ اَلْحَمِيدُ 

پس او به خاطر ناتوانى از شما يارى نخواسته و از سر نادارى، وام طلب نكرده است. او در حالى شما را به يارى طلبيده كه لشكريان آسمان و زمين در اختيار اوست و او قدرتمند شكست ناپذير است، و در حالى از شما وام خواسته كه كليد گنجهاى آسمان و زمين به دست اوست و اوست بى‌نياز ستوده

وَ إِنَّمَا أَرَادَ أَنْ يَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً 

بلكه خواسته است بيازمايدتان كه كدامتان خوش‌كردارتريد

فَبَادِرُوا بِأَعْمَالِكُمْ تَكُونُوا مَعَ جِيرَانِ اَللَّهِ فِي دَارِهِ 

پس با كردارتان پيش افتيد تا با همسايگان خدا در خانۀ خدا باشيد

رَافَقَ بِهِمْ رُسُلَهُ وَ أَزَارَهُمْ مَلاَئِكَتَهُ وَ أَكْرَمَ أَسْمَاعَهُمْ أَنْ تَسْمَعَ حَسِيسَ نَارٍ أَبَداً 

كه فرستادگان الهى با آنان دمساز گردند و فرشتگان خداوند به ديدارشان آيند، و گوشهاشان از شنيدن صداى آتش براى هميشه مصون مانَد و بدنهاشان از زحمت رنج و درد در امان باشد

وَ صَانَ أَجْسَادَهُمْ أَنْ تَلْقَى لُغُوباً وَ نَصَباً ذٰلِكَ فَضْلُ اَللّٰهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ ذُو اَلْفَضْلِ اَلْعَظِيمِ 

«اين است فضل و كرامت الهى كه به هر كس خواهد، دهد; و خداوند صاحب فضل بزرگ است

أَقُولُ مَا تَسْمَعُونَ وَ اَللّٰهُ اَلْمُسْتَعٰانُ عَلَى نَفْسِي وَ أَنْفُسِكُمْ وَ هُوَ حَسْبُنَا وَ نِعْمَ اَلْوَكِيلُ 

من از صميم دل گويم تا شما به گوش جان شنويد. خداوند من و شما را كمك كند، كه اوست كفايت كننده و بهترين كارگزار